Najwyższy Trybunał Narodowy

Najwyższy Trybunał Narodowy - polski^[1] sąd szczególny utworzony 18 lutego 1946 roku i działający na podstawie Dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. o Najwyższym Trybunale Narodowym (Dz. U. z 1946 r. Nr 5, poz. 45 i Dz. U. z 1946 r. Nr 59, poz. 325 oraz Dz. U. z 1947 r. Nr 32, poz. 143), zajmujący się wymierzaniem kar dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców Narodu Polskiego. Trybunał procedował w latach 1946-1948.

Dekret o utworzeniu Trybunału podpisał prezydent Krajowej Rady Narodowej Bolesław Bierut, a kontrasygnowali: premier Edward Osóbka-Morawski, minister sprawiedliwości Henryk Świątkowski oraz minister bezpieczeństwa publicznego Stanisław Radkiewicz. Trybunał orzekał na podstawie całego obowiązującego po wojnie ustawodawstwa karnego (Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. — Kodeks karny, Dz. U. z 1932 r. Nr 60, poz. 571 ze zm.(art. 225, 235, 236, 246, 259 i 278); Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 23 września 1944 r. — Kodeks karny Wojska Polskiego, Dz. U. z 1944 r. Nr 6, poz. 27 ze zm.; przepisy szczególne, jak np. Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego, Dz. U. z 1944 r. Nr 4, poz. 16 ze zm.).

Trybunał orzekał w składzie trzech sędziów i czterech ławników powoływanych spośród posłów do KRN. Jego wyroki, podobnie jak orzeczenia Sądu Najwyższego były ostateczne i niezaskarżalne. Skazanym przysługiwało prawo do zwrócenia się o łaskę do Prezydenta. Najwyższy Trybunał Narodowy sądził w szczególności:

• a) osoby odpowiedzialne za przegraną Polski we wrześniu 1939 roku oraz faszyzację międzywojennej Polski,
• b) przestępców pospolitych z okresu II wojny światowej,
• c) reichsdeutschów i volksdeutschów.

Trybunał działał do 1948 roku, mimo że nie został zlikwidowany żadnym aktem prawnym^[2]. Kolejne procesy przeciwko zbrodniarzom wojennym toczyły się przed sądami powszechnymi.

Spis treści 1 Skład Najwyższego Trybunału Narodowego 1.1 Wymagania formalne, wybór oraz kadencja członków Trybunału 1.2 Osoby zasiadające w Trybunale 1.3 Prokuratura Trybunału 2 Postępowanie przed Najwyższym Trybunałem Narodowym 3 Obrońcy w procesach przed Trybunałem 4 Procesy przed Najwyższym Trybunałem Narodowym 5 Akty prawne 6 Literatura 7 Przypisy

edytuj Skład Najwyższego Trybunału Narodowego

edytuj Wymagania formalne, wybór oraz kadencja członków Trybunału

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

edytuj Osoby zasiadające w Trybunale

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

• sędziowie:
  • Emil Stanisław Rappaport

edytuj Prokuratura Trybunału

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

• prokuratorzy:
  • Tadeusz Cyprian
  • Jerzy Sawicki
  • Mieczysław Siewierski

edytuj Postępowanie przed Najwyższym Trybunałem Narodowym

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Wyroki Trybunału były ostateczne i prawomocne, a przepisy KPK dotyczące apelacji zostały wyłączone. Skazanemu przysługiwała prośba do Prezydenta Krajowej Rady Narodowej o zastosowanie prawa łaski.

W wypadku orzeczenia w wyroku skazującym kary śmierci akta sprawy wraz z opinią Trybunału trafiały do Prezydenta KRN, z możliwością skorzystania przez niego z prawa łaski.

edytuj Obrońcy w procesach przed Trybunałem

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

• Stanisław Hejmowski

edytuj Procesy przed Najwyższym Trybunałem Narodowym

Przed Trybunałem odbyło się siedem procesów:

1. Oskarżony: Arthur Greiser.

   Proces odbył się w Poznaniu 22 czerwca - 7 lipca 1946.

   Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.

2. Oskarżony: Amon Göth.

   Proces w Krakowie 27 sierpnia - 5 września 1946.

   Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.

3. Oskarżeni: Ludwig Fischer, Ludwig Leist, Josef Meisinger, Max Daume

   Proces w Warszawie 17 grudnia 1946 - 24 lutego 1947

   Wyrok: Fischer, Meisinger, Daume - kara śmierci, Leist - 8 lat więzienia, wyroki wykonano.

4. Oskarżony: Rudolf Höss.

   Proces w Warszawie 11 marca - 29 marca 1947

   Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.

5. Oskarżeni: 40 członków załogi obozu w Oświęcimiu.

   Pierwszy Proces Oświęcimski w Krakowie 24 listopada - 16 grudnia 1947

   Wyroki: 23 wyroki śmierci, 16 wyroków pozbawienia wolności od dożywocia do 3 lat, jeden wyrok uniewinniający.

6. Oskarżony: Albert Forster.

   Proces w Gdańsku 5 kwietnia - 29 kwietnia 1948

   Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.

7. Oskarżony: Josef Bühler.

   Proces w Krakowie 17 czerwca - 5 lipca 1948

   Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.

Dodatkowo Najwyższy Trybunał Narodowy uznał rząd Generalnego Gubernatorstwa za organizację przestępczą.

edytuj Akty prawne

• Dekret z dnia 22 stycznia 1946 r. o Najwyższym Trybunale Narodowym (Dz. U. z 1946 r. Nr 5, poz. 45)
• Dekret z dnia 17 października 1946 r. o zmianie dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. o Najwyższym Trybunale Narodowym (Dz. U. z 1946 r. Nr 59, poz. 325)
• Dekret z dnia 11 kwietnia 1947 r. o zmianie dekretu o Najwyższym Trybunale Narodowym (Dz. U. z 1947 r. Nr 32, poz. 143)
• tekst jednolity Dekretu o Najwyższym Trybunale Narodowym zamieszczony w Obwieszczeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 października 1946 r. (Dz. U. z 1946 r. Nr 59, poz. 327)

edytuj Literatura

• Tadeusz Cyprian, Jerzy Sawicki, Siedem procesów przed Najwyższym Trybunałem Narodowym, Poznań 1962.
• Grzegorz Jakubowski, Sądownictwo powszechne w Polsce w latach 1944-1950, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2002.

Przypisy